1493
Raffaello Regio, P. Ovidii Nasonis Metamorphoseos libri XV.
Liber Primus, Fab.X, pag 24v-25r
(…) vv.624-667
donec Arestoridae servandam tradidit Argo.
centum luminibus cinctum caput Argus habebat
inde suis vicibus capiebant bina quietem,
cetera servabant atque in statione manebant.
constiterat quocumque modo, spectabat ad Io,
ante oculos Io, quamvis aversus, habebat.
luce sinit pasci; cum sol tellure sub alta est,
claudit et indigno circumdat vincula collo.
frondibus arboreis et amara pascitur herba.
proque toro terrae non semper gramen habenti
incubat infelix limosaque flumina potat.
illa etiam supplex Argo cum bracchia vellet
tendere, non habuit, quae bracchia tenderet Argo,
conatoque queri mugitus edidit ore
pertimuitque sonos propriaque exterrita voce est.
venit et ad ripas, ubi ludere saepe solebat,
Inachidas: rictus novaque ut conspexit in unda
cornua, pertimuit seque exsternata refugit.
naides ignorant, ignorat et Inachus ipse,
quae sit; at illa patrem sequitur sequiturque sorores
et patitur tangi seque admirantibus offert.
decerptas senior porrexerat Inachus herbas:
illa manus lambit patriisque dat oscula palmis
nec retinet lacrimas et, si modo verba sequantur,
oret opem nomenque suum casusque loquatur;
littera pro verbis, quam pes in pulvere duxit,
corporis indicium mutati triste peregit.
'me miserum!' exclamat pater Inachus inque gementis
cornibus et nivea pendens cervice iuvencae
'me miserum!' ingeminat; 'tune es quaesita per omnes
nata mihi terras? tu non inventa reperta
luctus eras levior! retices nec mutua nostris
dicta refers, alto tantum suspiria ducis
pectore, quodque unum potes, ad mea verba remugis!
at tibi ego ignarus thalamos taedasque parabam,
spesque fuit generi mihi prima, secunda nepotum.
de grege nunc tibi vir, nunc de grege natus habendus.
nec finire licet tantos mihi morte dolores;
sed nocet esse deum, praeclusaque ianua leti
aeternum nostros luctus extendit in aevum.'
talia maerenti stellatus submovet Argus
ereptamque patri diversa in pascua natam
abstrahit. ipse procul montis sublime cacumen
occupat, unde sedens partes speculatur in omnes.
Capiebant quietem : dormiebant; servabant: custodiebant; atque in statione manebant hoc est ,vigilabant :translatio et a militibus sumpta, qui in statione tunc manere dicuntur: cum diligiter ex cubias agunt.Spectabat at io : accusatiuus est graecus. Nam enim permittit se declinare Io Ionis: ut Dido Didonis; Quamvis Adversos: quis in aliam partem vultu aversum haberet.
Luce finit pasci: tempore inquit diei eas palcert; permittit Argus.Nocte vero ad presepe eam ligans in stabulis claudit. Indigno collo: cervici vincula non merenti praepter mollicci: atque pulchritudinem
Amara Hera: ipsi filiae inachi amara: noon vacchis quibus est suavis; Incubat terrae: cubat in terra et iacet; Gramen: herba et stramen; Limola : luctuosa ac coeno infecta; Tendere: porrigere ; Brachias: manus iunctas.ut illum ad misericordiam commoveret; Et conata queri: conqueri, lamentari; Mugitus edidit ore: mugire verbum est facticium a sono vocis boum deductum. Mugire namque proprie boves dicuntur, Cnachidas ripas: Inachias patronymicus pro prostessivio positum; Stellatus Argus : Stellatus Argus quod eius oculi ad similitudine stellari micorent; Procul: propre Occupat: celeriter ascendit Cacumen: verticem et summitatem
(vv.667-677)
Nec superum rector mala tanta Phoronidos ultra
ferre potest natumque vocat, quem lucida partu
Pleias enixa est letoque det imperat Argum.
parva mora est alas pedibus virgamque potenti
somniferam sumpsisse manu tegumenque capillis.
haec ubi disposuit, patria Iove natus ab arce
desilit in terras; illic tegumenque removit
et posuit pennas, tantummodo virga retenta est:
hac agit, ut pastor, per devia rura capellas
dum venit abductas, et structis cantat avenis.
Nec Superum et c. : Iuppiter mittit Mercurius in habitu èastoris ad Argum supradictum inteficiendum
Phoronidos: phoro heineptis Phoroneus nacque Inachi pater fuit. Narrat autem quem ad modum Argus a Mercurio fuit interfectus: eiusque oculi caude pavonis fuerunt a Iunone appositi.
Natumque vocat: Mercurium. Nam Mercurius Iovis fuit filius ex Maia una ex pleiadibus: quae septem Athlantis filiae fuere: non ex Electra: sed ex pleione nympha suscepte: unde et pleiades sunt nominar: in sydera traslate, ae in humero tauri collocate. Vergiliae a latinis vocantur: ob veris temporis orinant.
Lucidas pleias: Maia pleiadus splendidissima ; Leto det: interficiat ; Parva mora est sumpsisse: figura est poetica;Virgas somni feram, Caducem dicit: de quo et Virg. Tum virgam capit :hoc animas ille vocat orco pallentes: alias sub tristia tartara mittit. Dat somnos adimitque et lumina morte resignat ;Tecimenque capillis: petalum et pileus ;Iovenatus: Mercurius Iovis filus ex Maia. Obiter autem Mercurii quoque metamorphosin in pastore poeta describit; Et posuit pennas: hoc et deposuit talaria alata. Per devia rura: per invas silvas; Dum vehit adductas: dum inquit ducit capellas agregatas: Temetsi vehi: proprie dicantur: quae geruntur; Structis Avenis: tibia quam ex ovenis construxerant: estantem aveva genus frumenti notius que ut fit exponendum: ex cuis calamis tibiae etiamnum a rusticis conficiunt
Voce: sono ; Novae: Tibiae noviter a Mercurio.
(vv.678-688)
voce nova captus custos Iunonius 'at tu,
quisquis es, hoc poteras mecum considere saxo'
Argus ait; 'neque enim pecori fecundior ullo
herba loco est, aptamque vides pastoribus umbram.'
Sedit Atlantiades et euntem multa loquendo
detinuit sermone diem iunctisque canendo
vincere harundinibus servantia lumina temptat.
ille tamen pugnat molles evincere somnos
et, quamvis sopor est oculorum parte receptus,
parte tamen vigilat. quaerit quoque (namque reperta
fistula nuper erat), qua sit ratione reperta.
Custos Iunonius:Argus a Iunone custos Io vacca conversae appositus.
[…]
Atlantiades:Mercurius nepos Atlantis ex Maia.
Iunctis arundinibus:sono tibiae
[…]
Servantia lumina:oculos observantes atque custodientes vaccam.
Ille tamen:inquit suaves somnos a Mercurio immissos repellere conant.
Namque reperta sistola nup erat: Parenthesis est:continens inquisitionis argi.Tam concinne [***] fabulam fabulae connectit poeta
(…)Pan e Siringa
(vv.713-727)
talia dicturus vidit Cyllenius omnes
subcubuisse oculos adopertaque lumina somno;
supprimit extemplo vocem firmatque soporem
languida permulcens medicata lumina virga.
nec mora, falcato nutantem vulnerat ense,
qua collo est confine caput, saxoque cruentum
deicit et maculat praeruptam sanguine rupem.
Arge, iaces, quodque in tot lumina lumen habebas,
exstinctum est, centumque oculos nox occupat una.
Excipit hos volucrisque suae Saturnia pennis
collocat et gemmis caudam stellantibus inplet.
protinus exarsit nec tempora distulit irae
horriferamque oculis animoque obiecit Erinyn
paelicis Argolicae stimulosque in pectore caecos
condidit et profugam per totum exercuit orbem.
Cyllenius:Mercurius a Cyllene arcadiae monte:in quo natus fuisse memoratur ;Succubuisse:victos fuisse.
Medicata virga: caducei est periphrasis; Falcato ense: in falcis modum recuruo gladio: a graecis harpe vocatur; Qua collo est confinem caput: qua caput coniungitur cum collo
[…]
Occupatam: opprimit ; Una nox: una obscuritas et mors: una enim omnes extinctuntur; Excipit: ex capite Argi capit :Excipere autemque modo suscipere candetia significat: et verba dictata cum scribuntur: modo excludere et ab aliis separar.Unde exceptiones apud iuris cansultos et oratores dicuntur exclusiones: quibus id excluditur quod in intentionem ab actore est deductu. Interdum excipere est infidiis alique capere. Virg. Excipit incantus. Unde excipulae derivantur:quibus pisces capiuntur.
